Tại sao phải nheo mắt khi nhìn mẫu và bài vẽ?

Tại sao họa sĩ thường nheo mắt khi nhìn mẫu?

Khi học hình họa, bạn có thể thường xuyên nghe giáo viên nhắc: “Nheo mắt lại để nhìn mẫu”. Đây không phải một thói quen mang tính kinh nghiệm đơn thuần mà là một cách quan sát rất hữu ích khi phân tích sáng tối và hình khối.

Khi mở mắt bình thường, chúng ta nhìn thấy quá nhiều thông tin cùng lúc: đường nét nhỏ, vết bề mặt, màu sắc, chi tiết trên vật mẫu và rất nhiều thay đổi sắc độ nhỏ. Những thông tin này dễ khiến người mới bị cuốn vào chi tiết trước khi xác định được cấu trúc lớn của bài.

Nheo mắt giúp giảm bớt những thông tin không cần thiết, từ đó làm cho các mảng lớn trở nên rõ ràng hơn.

1. Nheo mắt giúp nhìn rõ mảng sáng và mảng tối

Khi nheo mắt, những thay đổi sắc độ nhỏ trên mẫu sẽ bớt nổi bật. Thay vào đó, bạn dễ nhận ra đâu là vùng sáng chính, đâu là vùng tối chính và chúng có quan hệ với nhau như thế nào.

Ví dụ khi vẽ khối cầu, nếu nhìn bình thường, bạn có thể thấy rất nhiều sắc độ khác nhau trên bề mặt. Nhưng khi nheo mắt, toàn bộ khối thường được giản lược thành phần sáng, vùng trung gian, vùng tối và bóng đổ.

Việc nhìn được những mảng lớn này rất quan trọng vì cảm giác khối trước hết được tạo ra từ tương quan sáng tối tổng thể, chứ không phải từ những chi tiết nhỏ.

2. Nheo mắt giúp hạn chế việc sa vào chi tiết

Một lỗi phổ biến của người mới học vẽ là tập trung quá lâu vào một khu vực nhỏ. Có thể một con mắt, một nếp vải hoặc một góc của vật mẫu được vẽ rất kỹ, nhưng khi nhìn toàn bộ bài thì tỷ lệ và sáng tối lại chưa đúng.

Nheo mắt khiến các chi tiết nhỏ gần như biến mất khỏi sự chú ý. Nhờ đó, bạn dễ quay trở lại với những câu hỏi quan trọng hơn: mảng tối đã đủ đậm chưa, vùng sáng có bị xám quá không, hình lớn có cân đối không và vật thể có thực sự nổi lên khỏi nền hay chưa.

Đây là lý do kỹ thuật nheo mắt đặc biệt hữu ích trong những giai đoạn đầu của bài vẽ.

Nheo mắt không có nghĩa là nhìn mờ để chép lại

Mục đích của việc nheo mắt không phải để biến mẫu thành một hình ảnh mờ rồi sao chép lại đúng như vậy.

Điều cần tìm là cấu trúc lớn của ánh sáng.

Khi nheo mắt, người vẽ nên quan sát xem vùng tối lớn nằm ở đâu, vùng nào sáng nhất, khu vực nào cần giữ nhẹ và đâu là điểm có độ tương phản mạnh nhất.

Sau khi đã xác định được những quan hệ lớn, có thể mở mắt bình thường để tiếp tục quan sát cấu trúc, đường nét và những thay đổi tinh tế hơn.

Vì vậy, nheo mắt và nhìn bình thường nên được sử dụng luân phiên trong quá trình vẽ, không phải chỉ dùng một cách duy nhất từ đầu đến cuối.

Vì sao cần nheo mắt nhìn cả mẫu lẫn bài vẽ?

Chỉ nheo mắt nhìn mẫu là chưa đủ. Người vẽ cũng cần dùng cùng cách quan sát đó để kiểm tra bài của mình.

Khi nheo mắt nhìn bài vẽ, các nét chì nhỏ và những chi tiết riêng lẻ bớt gây chú ý. Những vấn đề về tương quan lớn sẽ lộ ra rõ hơn.

Bạn có thể nhận thấy vùng tối trên bài chưa đủ mạnh so với mẫu, nền đang quá sáng, bóng đổ quá đậm hoặc một phần của vật thể đang bị chìm vào không gian xung quanh.

Điều quan trọng là phải liên tục so sánh: Mẫu đang cho mình thấy điều gì và bài vẽ đang thể hiện điều gì?

Nếu khi nheo mắt, cấu trúc sáng tối của bài gần với mẫu, nghĩa là bạn đang đi đúng hướng. Nếu mẫu có một mảng tối lớn rất rõ nhưng trên bài lại bị chia nhỏ thành nhiều sắc độ vụn, bài vẽ rất dễ mất cảm giác chắc khối.

Tại sao phải lùi lại để nhìn bài vẽ?

Ngoài việc nheo mắt, giáo viên hình họa thường yêu cầu học viên thỉnh thoảng đứng dậy và lùi xa khỏi bài vẽ.

Lý do rất đơn giản: khi ngồi quá gần bài, mắt của chúng ta chỉ nhìn thấy một phần nhỏ tại một thời điểm. Những lỗi về tổng thể rất khó nhận ra.

Lùi lại vài bước giúp toàn bộ bài vẽ nằm trong một trường nhìn. Khi đó, bạn không còn bị các nét chì nhỏ chi phối mà có thể đánh giá bài như một hình ảnh hoàn chỉnh.

1. Lùi lại giúp phát hiện lỗi tỷ lệ

Ở khoảng cách gần, một chi tiết có thể trông khá đúng nhưng vị trí của nó so với toàn bộ hình lại sai.

Ví dụ trong bài chân dung, bạn có thể vẽ khá kỹ một con mắt nhưng không nhận ra rằng toàn bộ khuôn mặt đang bị kéo dài. Khi lùi lại, sai lệch tỷ lệ lớn thường trở nên rõ ràng hơn rất nhiều.

Tương tự với tĩnh vật, việc lùi lại giúp dễ nhận ra vật nào đang quá lớn, khoảng cách giữa các vật chưa hợp lý hoặc bố cục đang bị lệch về một phía.

2. Lùi lại giúp kiểm tra độ đậm nhạt toàn bài

Một bài vẽ tốt cần có thứ tự sắc độ rõ ràng.

Khi ngồi sát giấy, người vẽ rất dễ làm một khu vực quá đậm vì liên tục tập trung vào nó. Đến khi nhìn từ xa mới nhận ra phần đó đang nổi quá mạnh so với phần còn lại.

Lùi lại giúp đánh giá xem điểm tối nhất có nằm đúng chỗ hay không, vùng sáng có đủ thoáng không và toàn bộ bài có đang bị xám đều hay không.

Đặc biệt với những bài hình họa chì, đây là một cách kiểm tra rất hiệu quả để tránh tình trạng càng vẽ lâu bài càng bị nặng và đục.

Nheo mắt và lùi lại nên được kết hợp cùng nhau

Hai kỹ thuật này thực chất phục vụ cùng một mục tiêu: giúp người vẽ thoát khỏi việc nhìn quá gần vào chi tiết.

Nheo mắt giúp đơn giản hóa hình ảnh theo sắc độ. Lùi lại giúp đơn giản hóa bài theo khoảng cách.

Khi kết hợp cả hai, bạn có thể nhìn bài gần giống cách người xem nhìn một bức tranh hoàn chỉnh: không bị từng nét chì riêng lẻ chi phối mà tập trung vào hình lớn, mảng lớn và cảm giác tổng thể.

Trong quá trình vẽ, có thể thỉnh thoảng đặt bút xuống, lùi lại vài bước rồi nheo mắt so sánh mẫu với bài. Chỉ vài giây quan sát theo cách này đôi khi giúp phát hiện những lỗi mà bạn đã không nhận ra trong suốt hàng chục phút ngồi vẽ ở khoảng cách gần.

Đừng đợi đến cuối bài mới kiểm tra

Nheo mắt và lùi lại không phải thao tác chỉ thực hiện khi bài gần hoàn thiện.

Ngay từ lúc dựng hình, lùi lại đã giúp kiểm tra bố cục và tỷ lệ. Khi bắt đầu vào sáng tối, nheo mắt giúp xác định mảng lớn. Trong quá trình đẩy sâu sắc độ, cả hai cách quan sát tiếp tục giúp giữ cho bài không bị vụn hoặc mất cân bằng.

Người học hình họa càng sớm hình thành thói quen này thì khả năng quan sát tổng thể càng tốt.

Vẽ không chỉ là nhìn thấy nhiều chi tiết hơn. Trong nhiều trường hợp, người vẽ cần biết bỏ bớt chi tiết để nhìn đúng cái quan trọng hơn. Nheo mắt và lùi lại nhìn bài chính là hai cách đơn giản nhưng rất hiệu quả để rèn luyện khả năng đó.